1 — Bir gece, kendisine âyetlerimizden bir kısmını gösterelim diye kulunu Mescid-i Harâm’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya götüren Allah’ın şanı yücedir. Şüphesiz O, hakkıyla işiten, hakkıyla görendir.

(Konu: İlahi kudret | Ana mesaj: Allah dilediğini dilediği şekilde yüceltir.)

İsra ve Miraç hadisesi, Peygamber’e teselli ve ümmete umut olarak verilmiş ilahi bir ikramdır.

2 — Mûsâ’ya kitabı verdik ve onu, “Benden başkasını vekil edinmeyin” diyerek İsrâiloğulları için bir rehber kıldık.

(Konu: Tevhid | Ana mesaj: Güvenilecek tek merci Allah’tır.)

İnsan, hayatını emanet edeceği merciyi doğru seçmezse yönünü kaybeder.

3 — Ey Nûh ile birlikte taşıdıklarımızın soyundan gelenler! Şüphesiz o, çok şükreden bir kuldu.

(Konu: Şükür | Ana mesaj: Kurtuluşun yolu nankörlük değil, şükürdür.)

Geçmişin ibretleri hatırlatılarak insan, nankörlüğün sonunun hüsran olduğu gerçeğine çağrılır.

4 — Biz, kitapta İsrâiloğulları’na şunu bildirdik: “Yeryüzünde iki defa bozgunculuk çıkaracaksınız ve büyük bir azgınlıkla taşkınlık yapacaksınız.”

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Sapmanın bedeli mutlaka ödenir.)

Toplumlar zulümde ısrar ederse ilahi düzen onları kendi yaptıklarıyla yüzleştirir.

5 — Bunlardan birincisinin zamanı gelince, üzerinize çok güçlü kullarımızı gönderdik; onlar evlerin aralarına kadar girip araştırdılar. Bu, yerine getirilmiş bir vaatti.

(Konu: İlahi adalet | Ana mesaj: Zulüm cezasız kalmaz.)

Allah, toplumları bazen başka insanlar eliyle ikaz eder; bu da adaletin bir tecellisidir.

6 — Sonra sizi tekrar onlara karşı galip kıldık; mallar ve oğullarla sizi destekledik, sayıca da sizi çoğalttık.

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: Nimet de bir sınavdır.)

İnsan güç ve imkan kazandığında şükürle mi yoksa azgınlıkla mı davranacağını gösterir.

7 — Eğer iyilik ederseniz kendinize iyilik etmiş olursunuz; kötülük ederseniz yine kendinize etmiş olursunuz. İkinci vaadin zamanı gelince, yüzlerinizi karartsınlar, daha önce girdikleri gibi mescide girsinler ve ele geçirdiklerini yerle bir etsinler diye onları üzerinize gönderdik.

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Her davranışın sonucu insana döner.)

İyilik de kötülük de sahibine döner; ilahi düzen adalet üzerine işler.

8 — Umulur ki Rabbiniz size merhamet eder. Ama tekrar dönerseniz biz de döneriz. Biz cehennemi inkârcılar için bir zindan yaptık.

(Konu: Tevbe ve uyarı | Ana mesaj: Rahmet kapısı açık, fakat ısrarın bedeli vardır.)

Allah dönüş kapısını kapatmaz; ancak aynı hatada ısrar eden, sonucu da kabul eder.

9 — Şüphesiz bu Kur’an, en doğru yola iletir; salih ameller işleyen müminlere büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler.

(Konu: Hidayet | Ana mesaj: En sağlam yol Kur’an’ın yoludur.)

İnsanlığın aradığı denge ve doğruluk, Kur’an’ın rehberliğinde bulunur.

10 — Âhirete inanmayanlara ise elem dolu bir azap hazırladık.

(Konu: Ahiret | Ana mesaj: Hesabı yok saymak kurtuluş getirmez.)

İnsan hayatını yalnız dünya ile sınırladığında sorumluluk bilincini kaybeder.

11 — İnsan, hayra dua eder gibi şerre de dua eder. Çünkü insan pek acelecidir.

(Konu: Acelecilik | Ana mesaj: İnsan çoğu zaman ne istediğini bilmeden ister.)

Öfke ve sıkıntı anında edilen sözler, insanın ne kadar düşünmeden hareket edebildiğini gösterir.

12 — Geceyi ve gündüzü iki delil kıldık. Rabbinizin lütfundan rızık aramanız ve yılların sayısını, hesabı bilmeniz için gecenin alametini sildik, gündüzün alametini ise aydınlatıcı yaptık. Biz her şeyi açıkça açıkladık.

(Konu: İlahi düzen | Ana mesaj: Zaman bile insan için bir nimettir.)

Gece dinlenmeye, gündüz çalışmaya vesile kılınarak hayatın dengesi öğretilir.

13 — Her insanın yaptığını kendi boynuna doladık. Kıyamet günü onun için açılmış bir kitap çıkarırız.

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: İnsan kendi kaderinin şahididir.)

Kimse başkasının yükünü taşımaz; herkes kendi ameliyle yüzleşir.

14 — “Kitabını oku! Bugün hesap görücü olarak sana kendi nefsin yeter.”

(Konu: Hesap | Ana mesaj: İnsan kendine bile itiraz edemez.)

O gün mazeretler susar, gerçekler insanın önüne serilir.

15 — Kim doğru yola gelirse ancak kendisi için gelir; kim de saparsa ancak kendi aleyhine sapar. Hiçbir günahkâr başkasının günahını yüklenmez. Biz bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz.

(Konu: Adalet | Ana mesaj: Herkes kendi tercihinin sonucunu yaşar.)

Allah kimseye haksızlık etmez; uyarı gelmeden sorumluluk yüklemez.

16 — Biz bir memleketi helâk etmek istediğimizde, oranın şımarık elebaşlarına iyilik emrederiz; onlar buna rağmen orada kötülük işlerler. Böylece o ülke hakkında hüküm kesinleşir ve biz onu darmadağın ederiz.

(Konu: Toplumsal çöküş | Ana mesaj: Bir toplumun yıkımı, ahlâkın bozulmasıyla başlar.)

Şımarıklık ve zulüm yaygınlaştığında, toplum kendi sonunu hazırlar.

17 — Nûh’tan sonra nice nesilleri helâk ettik. Kullarının günahlarını bilen ve gören olarak Rabbin yeter.

(Konu: İbret | Ana mesaj: Geçmiş, geleceğe ayna tutulması içindir.)

İnsanlık tarihi, inkâr ve zulmün akıbetini gösteren örneklerle doludur.

18 — Kim çarçabuk geçeni (dünyayı) isterse, dilediğimize, dilediğimiz kadarını burada veririz; sonra ona cehennemi hazırlarız. Oraya kınanmış ve kovulmuş olarak girer.

(Konu: Dünya tutkusu | Ana mesaj: Sadece dünyayı isteyen, ebediyi kaybeder.)

Dünya nimetleri geçicidir; onları tek hedef yapan, asıl yurdu unutur.

19 — Kim de mümin olarak âhireti ister ve onun için gereği gibi çalışırsa, işte onların çabaları karşılık bulur.

(Konu: Hedef | Ana mesaj: Ahireti isteyen, ona göre yaşar.)

İman, yön tayin eder; emek, değeri belirler.

20 — Onların her birine, bunlara da şunlara da Rabbinin ihsanından veririz. Rabbinin ihsanı kısıtlanmış değildir.

(Konu: İlahi lütuf | Ana mesaj: Rızık ve imkân Allah’ın elindedir.)

Dünya ve âhiret payı, ilahi hikmete göre dağıtılır.

21 — Onların bir kısmını diğerlerine nasıl üstün kıldığımıza bak! Elbette âhiret, dereceler bakımından da üstünlük bakımından da daha büyüktür.

(Konu: Kıyas | Ana mesaj: Gerçek üstünlük ahirette ortaya çıkar.)

Dünyadaki farklar geçicidir; kalıcı olan, ahiretteki derecelerdir.

22 — Allah ile birlikte başka bir ilâh edinme; yoksa kınanmış ve yalnız bırakılmış olarak oturup kalırsın.

(Konu: Tevhid | Ana mesaj: Şirk insanı yalnızlığa sürükler.)

İnsan kalbini Allah’tan başkasına bağladığında, gerçek dayanağını kaybeder.

23 — Rabbin, yalnızca O’na kulluk etmenizi ve anne-babaya iyi davranmanızı emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa, sakın onlara “öf” bile deme; onları azarlama, onlara güzel söz söyle.

(Konu: Aile | Ana mesaj: Anne-babaya hürmet, imanın bir göstergesidir.)

İnsanın en çok sabır göstermesi gereken yer, kendisine en çok emek verilen yerdir.

24 — Onlara merhametle tevazu kanadını indir ve de ki: “Rabbim! Küçüklüğümde beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.”

(Konu: Merhamet | Ana mesaj: Anne-babaya dua, vefanın zirvesidir.)

İnsan büyüdükçe, kendisine yapılan fedakârlıkları daha iyi anlar.

25 — Rabbiniz, içinizde olanı en iyi bilendir. Eğer iyi olursanız, şüphesiz O, kendisine yönelenleri çok bağışlayandır.

(Konu: Niyet | Ana mesaj: Allah, kalplerin derinliğini bilir.)

Samimi dönüş, hataların bağışlanmasına vesile olur.

26 — Akrabaya hakkını ver; yoksula ve yolda kalmışa da. Ama malını saçıp savurma.

(Konu: Sosyal adalet | Ana mesaj: Paylaşmak erdemdir, savurganlık değil.)

İnsanın malı, başkalarına da fayda verdiği ölçüde bereket kazanır.

27 — Çünkü saçıp savuranlar, şeytanların kardeşleridir. Şeytan ise Rabbine karşı çok nankördür.

(Konu: Nankörlük | Ana mesaj: Savurganlık, nimetin kıymetini bilmemektir.)

Nimeti hor görmek, onu verene karşı nankörlük anlamı taşır.

28 — Eğer Rabbinden umduğun bir rahmet için onlardan yüz çevirmek zorunda kalırsan, hiç değilse onlara yumuşak bir söz söyle.

(Konu: İncelik | Ana mesaj: Veremesen bile kırma.)

İslam, insanı sadece maddi değil, ahlaki zarardan da korur.

29 — Elini boynuna bağlanmış gibi cimri yapma; büsbütün de açıp savurma. Yoksa kınanmış ve pişman bir halde kalırsın.

(Konu: Denge | Ana mesaj: İslam yolu, orta yoldur.)

Cimrilik de savurganlık da insanı iç huzurdan uzaklaştırır.

30 — Şüphesiz Rabbin, dilediğine rızkı bol verir, dilediğine kısar. Çünkü O, kullarından haberdardır, onları hakkıyla görür.

(Konu: Rızık | Ana mesaj: Veren de alan da Allah’tır.)

Rızkın genişliği ya da darlığı, ilahi hikmete göre belirlenir.

31 — Yoksulluk korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Onların da sizin de rızkınızı biz veririz. Onları öldürmek gerçekten büyük bir günahtır.

(Konu: Hayatın değeri | Ana mesaj: Rızık endişesi cana kıymayı meşru kılmaz.)

İnsan geleceği kendi eliyle garanti etmeye kalktığında, en ağır zulmü işler.

32 — Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o, son derece çirkin bir iştir ve çok kötü bir yoldur.

(Konu: Ahlâk | Ana mesaj: Kötülüğe giden yol baştan kapatılmalıdır.)

Kur’an, sadece günahı değil, ona götüren kapıları da kapatır.

33 — Allah’ın haram kıldığı cana, haklı bir sebep olmadıkça kıymayın. Kim haksız yere öldürülürse, onun velisine yetki verdik. Ancak o da öldürmede aşırı gitmesin. Çünkü kendisine yardım edilmiştir.

(Konu: Adalet | Ana mesaj: Can dokunulmazdır, intikam bile sınırlıdır.)

İslam, hem hayatı korur hem de öfkenin zulme dönüşmesini engeller.

34 — Yetimin malına, erginlik çağına erişinceye kadar, en güzel şekilde olmadıkça yaklaşmayın. Verdiğiniz sözü yerine getirin. Çünkü verilen söz sorumluluk doğurur.

(Konu: Emanet | Ana mesaj: Güçsüzün hakkı kutsaldır.)

Yetim, toplumun vicdanını sınayan en hassas emanettir.

35 — Ölçtüğünüz zaman ölçüyü tam yapın, doğru terazi ile tartın. Bu hem daha hayırlı, hem de sonuç bakımından daha güzeldir.

(Konu: Dürüstlük | Ana mesaj: Adalet, en küçük alışverişte bile başlar.)

Hak yemek, bazen bir gramla başlar ama kalbi karartır.

36 — Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp; bunların hepsi ondan sorumludur.

(Konu: Bilinç | Ana mesaj: İnsan, duyduklarından ve inandıklarından sorumludur.)

İslam, körü körüne inanmayı değil; bilinçli bir duruşu emreder.

37 — Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü ne yeri yarabilirsin ne de dağlar gibi yükselebilirsin.

(Konu: Tevazu | Ana mesaj: Kibir, insanın haddini unutturur.)

İnsanın gücü sınırlıdır; büyüklük iddiası, gerçeği örter.

38 — Bütün bunların kötülüğü, Rabbin katında hoş görülmeyen şeylerdir.

(Konu: İlahi ölçü | Ana mesaj: Her davranışın Allah katında bir değeri vardır.)

İnsan için ölçü, toplumun değil; ilahi rızanın belirlediğidir.

39 — İşte bunlar, Rabbinin sana hikmet olarak vahyettiği şeylerdir. Allah ile birlikte başka bir ilâh edinme; yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.

(Konu: Hikmet | Ana mesaj: Tevhid, bütün ahlâkın temelidir.)

Bütün bu öğütlerin özünde, insanı Allah’a bağlayan tevhid vardır.

40 — Rabbiniz size erkek çocukları seçti de kendisi meleklerden kızlar mı edindi? Gerçekten siz çok büyük bir söz söylüyorsunuz.

(Konu: İnanç sapması | Ana mesaj: Allah’a yakıştırılan batıl isnatlar büyük bir yanlıştır.)

İnsan, kendi değer yargılarını Allah’a nispet ettiğinde hakikatten uzaklaşır.

41 — Andolsun ki biz bu Kur’an’da öğütleri türlü türlü açıkladık ki düşünsünler. Fakat bu, onların ancak daha çok kaçmalarını artırıyor.

(Konu: İbret | Ana mesaj: Hakikat, istemeyene yük olur.)

Kalp kapalıysa, en açık söz bile insanı hakikatten uzaklaştırabilir.

42 — De ki: “Eğer dedikleri gibi O’nunla birlikte başka ilâhlar olsaydı, o zaman Arş’ın sahibine bir yol ararlardı.”

(Konu: Tevhid | Ana mesaj: Gerçek güç tek elde olur.)

Birden fazla ilâh fikri, düzenin değil kaosun kaynağı olurdu.

43 — O, onların söylediklerinden yücedir, çok yücedir.

(Konu: Tenzih | Ana mesaj: Allah, insanların yakıştırmalarından uzaktır.)

İnsan diliyle kurulan her eksik tasvir, ilahi kudret karşısında yetersizdir.

44 — Yedi gök, yer ve bunların içindekiler O’nu tesbih eder. O’nu hamdiyle tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur. Fakat siz onların tesbihini anlamazsınız. Şüphesiz O, halîmdir, bağışlayandır.

(Konu: Kâinat | Ana mesaj: Tüm varlık Allah’ı anar.)

İnsan fark etmese de, bütün âlem ilahi bir ahenkle Allah’ı yüceltir.

45 — Kur’an okuduğun zaman, seninle âhirete inanmayanlar arasına görünmez bir perde çekeriz.

(Konu: Kalp perdeleri | Ana mesaj: İnkar, hakikati görünmez kılar.)

Hakikatle araya giren perde, gözde değil kalptedir.

46 — Onların kalpleri üzerine, onu anlamalarına engel olan örtüler, kulaklarına da ağırlık koyduk. Kur’an’da yalnız Rabbini andığın zaman, nefret ederek arkalarını dönüp kaçarlar.

(Konu: Kalp körlüğü | Ana mesaj: Hakikate kapalı kalp, sözden kaçar.)

İnsan, iç dünyasında reddettiği hakikate karşı doğal bir kaçış geliştirir.

47 — Biz, onların seni dinlerken ne maksatla dinlediklerini de, kendi aralarında gizli konuşurken “Siz büyülenmiş bir adamdan başkasına uymuyorsunuz” dediklerini de çok iyi biliriz.

(Konu: Samimiyetsizlik | Ana mesaj: Dinlemek başka, kabul etmek başkadır.)

Hakikate kulak verenle, sadece bahane arayanın niyeti aynı değildir.

48 — Sana nasıl benzetmeler getirdiklerine bak! Böylece sapmışlardır ve artık bir yol bulamazlar.

(Konu: Sapma | Ana mesaj: Gerçeği çarpıtan, yönünü kaybeder.)

İnsan hakikati eğip büktükçe, doğru yolu ayırt etme kabiliyetini yitirir.

49 — “Biz kemik ve toprak olduğumuzda mı gerçekten yeniden mi diriltileceğiz?” derler.

(Konu: Diriliş | Ana mesaj: İnkar, imkânsız sanmaktan beslenir.)

İnsan, ilk yaratılışı unutunca ikinci yaratılışı aklından uzak görür.

50 — De ki: “İster taş olun ister demir!”

(Konu: Kudret | Ana mesaj: Allah için imkânsız yoktur.)

Yaratıcı kudret karşısında, maddenin türü engel değildir.

51 — Yahut aklınızca daha büyüğü olun! O zaman, “Bizi kim yeniden hayata döndürecek?” diyecekler. De ki: “Sizi ilk defa yaratan.” Bunun üzerine sana başlarını sallayarak, “Peki ne zaman?” diyecekler. De ki: “Belki yakında.”

(Konu: Diriliş | Ana mesaj: Yeniden yaratmak, ilk yaratmaktan daha zor değildir.)

İnsan, başlangıcını unuttuğu için sonunu uzak görür.

52 — O gün sizi çağıracak; siz de O’na hamd ederek karşılık verecek ve dünyada pek az kaldığınızı sanacaksınız.

(Konu: Ahiret bilinci | Ana mesaj: Dünya, ahiret karşısında bir an gibidir.)

İnsan, gerçek yurdu görünce dünyanın ne kadar kısa olduğunu fark eder.

53 — Kullarıma söyle: Sözün en güzelini söylesinler. Çünkü şeytan aralarını bozar. Şeytan, insan için apaçık bir düşmandır.

(Konu: Dil ahlâkı | Ana mesaj: Söz, kalpten kalbe giden yoldur.)

Kaba söz, şeytanın kapısını aralar; güzel söz, kalpleri birleştirir.

54 — Rabbiniz sizi çok iyi bilir. Dilerse size merhamet eder, dilerse azap eder. Biz seni onların üzerine vekil olarak göndermedik.

(Konu: İlahi tasarruf | Ana mesaj: Hüküm Allah’a aittir.)

İnsanlar hakkında son söz, beşere değil Allah’a aittir.

55 — Rabbin, göklerde ve yerde olan herkesi en iyi bilendir. Biz peygamberlerin bir kısmını diğerlerine üstün kıldık; Dâvûd’a da Zebur’u verdik.

(Konu: Peygamberlik | Ana mesaj: İlahi seçimi sorgulamak insana düşmez.)

Allah, kullarını ve görevlerini hikmetiyle belirler.

56 — De ki: “O’ndan başka ilâh sandıklarınızı çağırın! Onlar ne sizden sıkıntıyı giderebilirler ne de onu değiştirebilirler.”

(Konu: Acziyet | Ana mesaj: Allah’tan başkası dert çözemez.)

İnsan zor anında gerçek dayanağın kim olduğunu daha iyi anlar.

57 — Onların yalvardıkları kimseler, Rablerine daha yakın olabilmek için vesile ararlar; O’nun rahmetini umar, azabından korkarlar. Çünkü Rabbinin azabı sakınılmaya değer.

(Konu: Kulluk bilinci | Ana mesaj: Herkes Allah’a muhtaçtır.)

İnsanların kutsallaştırdığı varlıklar bile Allah’ın kuludur.

58 — Biz, kıyamet gününden önce, mutlaka her memleketi helâk ederiz ya da onu şiddetli bir azapla cezalandırırız. Bu, kitapta yazılıdır.

(Konu: İlahi hüküm | Ana mesaj: Hiçbir toplum ilahi adaletten muaf değildir.)

Tarihteki yıkımlar, insanlığa bırakılmış uyarı levhalarıdır.

59 — Bizi mucizeler göndermekten alıkoyan şey, öncekilerin onları yalanlamış olmasıdır. Semûd’a apaçık bir mucize olarak dişi deveyi vermiştik; ona zulmettiler. Biz mucizeleri ancak korkutmak için göndeririz.

(Konu: İbret | Ana mesaj: Mucize bile inatçı kalbi ikna etmez.)

Asıl engel, delil eksikliği değil; kalbin kapalı olmasıdır.

60 — Hani sana: “Rabbin insanları kuşatmıştır” demiştik. Sana gösterdiğimiz o rüyayı ve Kur’an’da lanetlenen ağacı, insanları denemek için yaptık. Biz onları korkutuyoruz; fakat bu, onların azgınlığını daha da artırıyor.

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: Uyarı, kimi uyandırır, kimi daha da azdırır.)

Hakikat, kalbi açık olana rehber, kapalı olana ise yük olur.

61 — Hani meleklere: “Âdem’e secde edin” demiştik; İblîs hariç hepsi secde etmişti. İblîs: “Ben çamurdan yarattığına mı secde edeceğim?” demişti.

(Konu: Kibir | Ana mesaj: Kibir, hakikate boyun eğmeye engeldir.)

İblîs’in düşüşü, bilgisizlikten değil; gururdan kaynaklanmıştır.

62 — “Şu bana üstün kıldığın varlık bu mu?” dedi. “Eğer bana kıyamet gününe kadar süre verirsen, pek azı hariç onun soyunu mutlaka saptıracağım.”

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: Şeytanın hedefi insanı yoldan çıkarmaktır.)

İnsan, hayatı boyunca görünmez bir mücadele içindedir.

63 — Allah: “Git! Onlardan kim sana uyarsa, sizin cezanız cehennemdir; eksiksiz bir ceza.” dedi.

(Konu: Sonuç | Ana mesaj: Yanlış yolun bedeli ağırdır.)

İnsan, kimi izlediğini seçerken aslında sonunu seçer.

64 — “Onlardan gücünün yettiğini sesinle kışkırt, atlıların ve yayalarınla üzerlerine yürü, mallarına ve evlatlarına ortak ol, onlara vaatte bulun.” Şeytan onlara aldatmadan başka bir şey vaat etmez.

(Konu: Aldanış | Ana mesaj: Şeytanın bütün vaatleri boş hayaldir.)

Günah çoğu zaman süslü bir gelecek vaadiyle gelir.

65 — “Benim kullarım üzerinde senin hiçbir hâkimiyetin yoktur.” Vekil olarak Rabbin yeter.

(Konu: Güvence | Ana mesaj: Allah’a sığınan, şeytana teslim olmaz.)

İnsan Allah’a yöneldikçe, şeytanın gücü zayıflar.

66 — Rabbiniz, lütfundan nasip arayasınız diye denizde sizin için gemileri yürüten kimsedir. Şüphesiz O, size karşı çok merhametlidir.

(Konu: İlahi rahmet | Ana mesaj: Hayatı kolaylaştıran imkânlar Allah’ın ikramıdır.)

İnsan çoğu nimeti “doğal” sanır; oysa her kolaylık rahmettir.

67 — Denizde size bir sıkıntı dokunduğunda, O’ndan başka yalvardıklarınız kaybolur. O sizi kurtarıp karaya çıkarınca ise yüz çevirirsiniz. İnsan çok nankördür.

(Konu: Nankörlük | Ana mesaj: Zor anında hatırlanan, rahatlıkta unutulur.)

Tehlike anında samimiyet, güven geldiğinde gevşemeye dönüşebilir.

68 — Karada sizi yere batırmasından ya da üzerinize taş yağdıran bir kasırga göndermesinden emin misiniz? Sonra kendinize bir koruyucu da bulamazsınız.

(Konu: Güven yanılgısı | Ana mesaj: İnsan kendini güvende sanarak aldanır.)

Gerçek güvenlik, tedbirde değil; Allah’ın korumasındadır.

69 — Yoksa sizi tekrar denize döndürüp üzerinize kırıp geçiren bir fırtına gönderip inkârınız sebebiyle sizi boğmasından emin misiniz? Sonra bu konuda bize karşı sizi savunacak bir yardımcı da bulamazsınız.

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: Aynı kurtuluşun tekrar garanti olduğu sanılmamalıdır.)

İnsan geçmişte kurtuldu diye her zaman kurtulacağını zanneder.

70 — Andolsun, biz Âdemoğullarını üstün kıldık; onları karada ve denizde taşıdık; onlara temiz rızıklar verdik ve yarattıklarımızın birçoğundan onları üstün kıldık.

(Konu: İnsanın değeri | Ana mesaj: İnsan, onurla yaratılmış özel bir varlıktır.)

Bu üstünlük, insan için bir imtiyaz değil; bir sorumluluktur.

71 — O gün, her insan topluluğunu önderleriyle birlikte çağırırız. Kimin kitabı sağından verilirse, işte onlar kitaplarını sevinçle okurlar ve kendilerine zerre kadar haksızlık edilmez.

(Konu: Hesap günü | Ana mesaj: İnsan, dünyada izlediği yolun sonucu ile çağrılır.)

Her insan, hayatında kime uyduysa onunla birlikte anılacaktır.

72 — Kim bu dünyada kör ise, âhirette de kördür ve yol bakımından daha da sapıktır.

(Konu: Basiret | Ana mesaj: Hakikate kapalı kalp, ahirette de yol bulamaz.)

Dünyada gerçeği görmek istemeyen, ahirette de yönünü kaybeder.

73 — Neredeyse seni, sana vahyettiğimizden başkasını bize isnat etmen için fitneye düşüreceklerdi; o zaman seni dost edineceklerdi.

(Konu: Taviz | Ana mesaj: Hakikatten verilecek küçük bir ödün, büyük bir kayıptır.)

Hak yoldan en küçük sapma bile, insanı bambaşka bir yere sürükleyebilir.

74 — Eğer biz seni sağlamlaştırmamış olsaydık, onlara az da olsa meyletmeye yaklaşacaktın.

(Konu: İlahi destek | Ana mesaj: İnsan, Allah’ın yardımı olmadan ayakta kalamaz.)

En güçlü görünenler bile, ilahi destek olmadan savrulabilir.

75 — O takdirde sana hayatın da ölümün de kat kat azabını tattırırdık; sonra bize karşı kendin için bir yardımcı da bulamazdın.

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Makam arttıkça sorumluluk da artar.)

Peygamberler bile ilahi ölçüye tabidir; bu, adaletin büyüklüğünü gösterir.

76 — Neredeyse seni yurdundan çıkarmak için tedirgin edeceklerdi; o zaman kendileri de senden sonra orada pek az kalabileceklerdi.

(Konu: Zulmün sonu | Ana mesaj: Haklıyı sürenler, kalıcı olamaz.)

Tarihte nice zalim, hak ehline baskı yaptı; fakat sonunda yerlerinde tutunamadılar.

77 — Senden önce gönderdiğimiz peygamberler için de geçerli olan sünnet budur. Bizim sünnetimizde bir değişiklik bulamazsın.

(Konu: İlahi yasa | Ana mesaj: Allah’ın düzeni değişmez.)

Hak ve batıl mücadelesinin akıbeti her çağda aynıdır.

78 — Güneşin zevalinden gecenin karanlığına kadar namazı kıl; bir de sabah namazını. Çünkü sabah namazı şahitlidir.

(Konu: Namaz | Ana mesaj: Namaz, günü Allah’la başlatıp O’nunla bitirmektir.)

Sabah namazı, hem meleklerin şahitliği hem de ruhun dirilişidir.

79 — Gecenin bir kısmında da sana mahsus olmak üzere nafile namaz kıl. Umulur ki Rabbin seni övgüye değer bir makama yükseltir.

(Konu: Yakınlık | Ana mesaj: Gece ibadeti, kul ile Rabbi arasındaki bağı derinleştirir.)

Herkes uyurken yapılan ibadet, kalbi arındırır ve dereceleri yükseltir.

80 — De ki: “Rabbim! Gireceğim yere doğrulukla girmemi sağla, çıkacağım yerden de doğrulukla çıkar. Bana katından yardımcı bir güç ver.”

(Konu: Dua | Ana mesaj: Her adımda Allah’tan yardım istemek kulun şiarıdır.)

İnsan, başladığı ve bitirdiği her işte ilahi destekle ayakta kalır.

81 — De ki: “Hak geldi, bâtıl yok olup gitti. Şüphesiz bâtıl yok olmaya mahkûmdur.”

(Konu: Hak ve bâtıl | Ana mesaj: Hak kalıcıdır, bâtıl ise geçicidir.)

Gerçek ortaya çıktığında, yalanın tutunacak zemini kalmaz.

82 — Biz Kur’an’dan, müminler için şifa ve rahmet olan şeyler indiriyoruz. O, zalimlerin ise yalnızca ziyanını artırır.

(Konu: Kur’an’ın etkisi | Ana mesaj: Kur’an, gönlü açık olana şifadır.)

Aynı söz, kalbi yumuşatana merhem olurken, kapalı olana yük olur.

83 — İnsana nimet verdiğimizde yüz çevirir ve yan çizer; ona bir sıkıntı dokunduğunda ise ümitsizliğe düşer.

(Konu: İnsan tabiatı | Ana mesaj: İnsan, nimette gevşek, darlıkta karamsardır.)

Şükür ve sabır, insanın bu zayıf yönünü dengeleyen iki anahtardır.

84 — De ki: “Herkes kendi mizacına göre iş yapar. Rabbiniz kimin yol bakımından daha doğru olduğunu en iyi bilendir.”

(Konu: Yol seçimi | Ana mesaj: İnsan, karakterine uygun yolu tutar.)

Gerçek değer, dış görünüşte değil; izlenen yolda ortaya çıkar.

85 — Sana ruh hakkında soruyorlar. De ki: “Ruh, Rabbimin emrindendir. Size ilimden ancak az bir şey verilmiştir.”

(Konu: İnsanın sınırı | Ana mesaj: İnsan, her şeyi kuşatacak bilgiye sahip değildir.)

Bilgi arttıkça, bilinmeyenin büyüklüğü daha iyi anlaşılır.

86 — Andolsun, dilersek sana vahyettiğimizi elbette gideririz; sonra bu konuda bize karşı kendin için bir yardımcı da bulamazsın.

(Konu: Vahyin değeri | Ana mesaj: Kur’an, insanın elinde değil, Allah’ın lütfudur.)

Vahiy, insanlığın kendi gücüyle ürettiği bir söz değil, ilahi bir armağandır.

87 — Ancak Rabbinden bir rahmet olarak (onu bırakmadık). Şüphesiz O’nun sana olan lütfu çok büyüktür.

(Konu: Rahmet | Ana mesaj: Kur’an’ın varlığı, insanlık için büyük bir nimettir.)

İnsanlığın yolunu kaybetmemesi, ilahi rahmetin devamıdır.

88 — De ki: “Andolsun, insanlar ve cinler bu Kur’an’ın benzerini getirmek için toplansalar, birbirlerine destek olsalar bile onun benzerini getiremezler.”

(Konu: Mucize | Ana mesaj: Kur’an, insan gücünü aşan ilahi bir kelamdır.)

Kur’an’ın eşsizliği, kaynağının beşer olmadığının en açık delilidir.

89 — Andolsun, biz bu Kur’an’da insanlar için her türlü örneği verdik; fakat insanların çoğu inkârda direndi.

(Konu: Direnç | Ana mesaj: Delil çok, kabul azdır.)

Hakikati reddetmek çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, inattan kaynaklanır.

90 — “Bize yerden bir pınar fışkırtmadıkça sana asla inanmayacağız” dediler.

(Konu: Bahane | Ana mesaj: İnkar, sürekli yeni şartlar üretir.)

İnanmak istemeyen, her zaman yeni bir gerekçe bulur.

91 — “Yahut senin hurmalık ve üzüm bağların olsun da aralarından ırmaklar akıtmalısın.”

(Konu: Şart koşma | Ana mesaj: İnkar, imanı sürekli erteleyen talepler üretir.)

Hakikate teslim olmak yerine, mucize pazarlığı yapılır.

92 — “Yahut iddia ettiğin gibi göğü üzerimize parça parça düşürmeli ya da Allah’ı ve melekleri karşımıza getirmelisin.”

(Konu: Küstahlık | Ana mesaj: İnkar, sınırı aşan taleplere dönüşür.)

İnsan, iman etmek istemediğinde haddini aşar.

93 — “Yahut altından bir evin olmalı ya da göğe çıkmalısın. Üstelik bize okuyacağımız bir kitap indirmedikçe göğe çıktığına da inanmayız.” De ki: “Rabbimi tenzih ederim! Ben sadece beşer bir peygamberim.”

(Konu: Peygamberlik | Ana mesaj: Peygamber mucize tüccarı değil, elçidir.)

Hakikat, şova değil teslimiyete çağırır.

94 — İnsanlara hidayet geldiğinde, “Allah bir insanı mı peygamber gönderdi?” demeleri onları imandan alıkoydu.

(Konu: Önyargı | Ana mesaj: Hakikat bazen kibir yüzünden reddedilir.)

İnsan, kendisi gibi olandan gelen çağrıyı küçümseyebilir.

95 — De ki: “Eğer yeryüzünde huzur içinde dolaşan melekler olsaydı, onlara gökten melek bir peygamber indirirdik.”

(Konu: Hikmet | Ana mesaj: Rehber, muhatabın cinsinden olur.)

İnsana insan rehber gönderilmesi ilahi bir rahmettir.

96 — De ki: “Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter. O, kullarından haberdardır, onları görür.”

(Konu: Şahitlik | Ana mesaj: Hakikatin en büyük şahidi Allah’tır.)

İnsan inkâr etse de, gerçek kaybolmaz.

97 — Allah kime hidayet ederse, işte o doğru yolu bulur; kimi de saptırırsa, artık ona Allah’tan başka dostlar bulamazsın. Kıyamet günü onları yüzüstü, kör, dilsiz ve sağır olarak toplarız. Varacakları yer cehennemdir.

(Konu: Hidayet | Ana mesaj: Gerçek dostluk Allah’ın rehberliğidir.)

Dünyada yönünü kaybeden, ahirette de yol bulamaz.

98 — Bu, onların “Biz kemik ve toprak olduğumuzda mı yeniden yaratılacağız?” demeleri sebebiyle cezalarıdır.

(Konu: İnkar | Ana mesaj: Dirilişi reddetmek, sonucu da kabullenmektir.)

İlk yaratılışı unutan, ikincisini imkânsız görür.

99 — Gökleri ve yeri yaratan Allah’ın, onların benzerini yaratmaya gücü yettiğini görmediler mi? Onlar için şüphe olmayan bir süre belirlemiştir. Zalimler inkârda direnir.

(Konu: Kudret | Ana mesaj: Büyük olanı yaratan, küçüğü elbette yaratır.)

Evreni yaratan için insanı diriltmek zor değildir.

100 — De ki: “Rabbimin rahmet hazinelerine siz sahip olsaydınız, harcanır korkusuyla cimrilik ederdiniz.” İnsan çok cimridir.

(Konu: Cimrilik | Ana mesaj: İnsan sınırlı, Allah sınırsızdır.)

İnsanın korkusu biter; Allah’ın rahmeti bitmez.

101 — Andolsun, Mûsâ’ya apaçık dokuz mucize verdik. İsrailoğullarına sor: Firavun ona, “Seni büyülenmiş sanıyorum” dedi.

(Konu: İnat | Ana mesaj: Delil çok olsa da inat ikna olmaz.)

Mucize, kalbi kapalı olana fayda etmez.

102 — Mûsâ dedi ki: “Bunları göklerin ve yerin Rabbi indirdi; ben senin helâk olacağını sanıyorum.”

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: Hakikat, zalime sonunu haber verir.)

Gurur, insanı felakete sürükler.

103 — Bunun üzerine Firavun onları yurdundan sürmek istedi; biz onu ve beraberindekileri suda boğduk.

(Konu: Akıbet | Ana mesaj: Zulüm, sahibini boğar.)

Tarihin dili: Zalimler kalıcı değildir.

104 — Onun ardından İsrailoğulları’na: “Bu yurda yerleşin; ahiret vaadi gelince sizi topluca getireceğiz” dedik.

(Konu: Toplanış | Ana mesaj: Son buluşma ahirettedir.)

Dağılmışlık, kıyamette sona erer.

105 — Biz onu hak ile indirdik, o da hak ile indi. Seni ancak müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik.

(Konu: Vahiy | Ana mesaj: Kur’an baştan sona haktır.)

Peygamberin görevi: Haber vermek ve uyarmak.

106 — Biz Kur’an’ı, insanlara ağır ağır okuyasın diye parça parça indirdik.

(Konu: Tedricilik | Ana mesaj: Hakikat kalbe sindirilerek verilir.)

Kalpler, yavaş yavaş inşa edilir.

107 — De ki: “Ona ister inanın ister inanmayın; kendilerine ilim verilenler, Kur’an okunduğunda yüzüstü secdeye kapanırlar.”

(Konu: Teslimiyet | Ana mesaj: Hakikati bilen boyun eğer.)

Bilgi, kalbi yumuşatır.

108 — “Rabbimizi tenzih ederiz. Rabbimizin vaadi mutlaka gerçekleşir” derler.

(Konu: Tasdik | Ana mesaj: İman, vaade güvendir.)

Gerçeği gören, tereddüt etmez.

109 — Ağlayarak yüzüstü kapanırlar; bu onların huşûunu artırır.

(Konu: Huşû | Ana mesaj: Hakikat kalbi titreştirir.)

Gözyaşı, kalbin konuşmasıdır.

110 — De ki: “Allah diye çağırın, Rahman diye çağırın; hangisiyle çağırırsanız, en güzel isimler O’nundur. Namazında sesini çok yükseltme, çok da kısma; ikisi arasında bir yol tut.”

(Konu: Denge | Ana mesaj: İbadette de orta yol esastır.)

İman, ölçü ve denge öğretir.

111 — De ki: “Hamd, çocuk edinmeyen, mülkte ortağı olmayan, acizlikten dolayı bir yardımcıya ihtiyaç duymayan Allah’a mahsustur.” O’nu tekbirle yücelt.

(Konu: Tevhid | Ana mesaj: Allah mutlak güç ve eksiksiz kudrettir.)

Sure, Allah’ın yüceliğini ilan ederek tamamlanır.