1 — Elif Lâm Râ. Bu, âyetleri sağlam kılınmış, sonra da hikmet sahibi, her şeyden haberdar olan Allah tarafından açıklanmış bir kitaptır.

(Konu: Kaynak | Ana mesaj: Kur’an, ilahî bir düzen ve hikmetle indirilmiştir.)

(Vahyin beşer sözü değil, ilahî açıklama olduğu vurgulanır.)

2 — (Bu kitap) “Allah’tan başkasına kulluk etmeyin. Şüphesiz ben, O’ndan size gönderilmiş bir uyarıcı ve müjdeleyiciyim” diye (indirilmiştir).

(Konu: Tevhid | Ana mesaj: Davetin özü, yalnız Allah’a kulluktur.)

(Peygamberliğin temel görevi özetlenir.)

3 — “Rabbinizden bağışlanma dileyin; sonra O’na tevbe edin ki, sizi belli bir süreye kadar güzel bir şekilde yaşatsın ve her erdem sahibine erdeminin karşılığını versin. Eğer yüz çevirirseniz, büyük bir günün azabından korkarım.”

(Konu: Tevbe | Ana mesaj: Dönüş, hem dünyayı hem ahireti güzelleştirir.)

(Bağışlanma ve tevbenin dünyevî bereketi bildirilir.)

4 — Dönüşünüz ancak Allah’adır. O, her şeye hakkıyla gücü yetendir.

(Konu: Dönüş | Ana mesaj: Son durak Allah’tır.)

(Hesabın kaçınılmazlığı hatırlatılır.)

5 — İyi bilin ki, onlar, O’ndan gizlenmek için göğüslerini bükerler. Yine iyi bilin ki, onlar elbiselerine büründükleri zaman da Allah, onların gizlediklerini de açıkladıklarını da bilir. Çünkü O, kalplerde olanı çok iyi bilendir.

(Konu: Murakabe | Ana mesaj: Gizlenmek, bileni yanıltmaz.)

(Allah’ın her hâli bildiği hatırlatılır.)

6 — Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın. O, onun durduğu yeri de emanet bırakıldığı yeri de bilir. Bunların hepsi apaçık bir kitaptadır.

(Konu: Rızık | Ana mesaj: Hiçbir canlı sahipsiz değildir.)

(Rızkın kaynağının Allah olduğu hatırlatılır.)

7 — O, hanginizin daha güzel amel yapacağını denemek için gökleri ve yeri altı günde yaratandır. Arşı da su üzerinde idi. Ama sen onlara, “Şüphesiz siz ölümden sonra diriltileceksiniz” desen, inkâr edenler mutlaka, “Bu apaçık bir sihirden başka bir şey değildir” derler.

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: Hayat, amelin güzelliğiyle ölçülür.)

(Diriliş gerçeğine karşı inkârın tavrı gösterilir.)

8 — Andolsun ki onlardan azabı sayılı bir süreye kadar ertelesek, mutlaka, “Onu alıkoyan nedir?” derler. İyi bilin ki azap onlara geldiği gün, artık onlardan geri çevrilemez ve alay ettikleri şey onları kuşatır.

(Konu: Erteleme | Ana mesaj: Geciken azap, iptal edilmiş değildir.)

(İnkârcıların alaycı bekleyişi eleştirilir.)

9 — Andolsun ki insana tarafımızdan bir rahmet tattırıp sonra onu kendisinden çekip alsak, o mutlaka ümitsiz ve nankör olur.

(Konu: Nankörlük | Ana mesaj: Nimet gidince sabır, çoğu insana ağır gelir.)

(İnsanın zaafı ve çabuk ümitsizliği anlatılır.)

10 — Ama kendisine dokunan bir sıkıntıdan sonra ona bir nimet tattırsak, “Kötülükler benden gitti” der ve mutlaka sevinip böbürlenir.

(Konu: Şımarma | Ana mesaj: Rahmet gelince unutan kalp tehlikededir.)

(Bolluk anındaki kibirli tavır eleştirilir.)

11 — Ancak sabredenler ve salih amel işleyenler böyle değildir. İşte onlar için bağışlanma ve büyük bir mükâfat vardır.

(Konu: Denge | Ana mesaj: Sabır ve amel, insanı ayakta tutar.)

(İnsan zaafına karşı istisna olan müminler tanımlanır.)

12 — Belki de sen, “Ona bir hazine indirilmeli ya da onunla beraber bir melek gelmeli değil miydi?” demelerinden dolayı sana vahyedilenin bir kısmını terk edeceksin ve göğsün daralacak. Oysa sen sadece bir uyarıcısın. Allah ise her şeye vekildir.

(Konu: Yük | Ana mesaj: Hak sözü taşımak, bazen göğsü daraltır.)

(Peygamberin üzerindeki psikolojik baskıya işaret edilir.)

13 — Yoksa, “Onu uydurdu” mu diyorlar? De ki: “Haydi, onun benzeri uydurulmuş on sûre getirin ve Allah’tan başka çağırabildiklerinizi de çağırın; eğer doğru iseniz.”

(Konu: Meydan okuma | Ana mesaj: Hak, benzerini getirmeye davet eder.)

(Kur’an’ın eşsizliğine karşı açık bir çağrı yapılır.)

14 — Eğer size cevap vermezlerse bilin ki, bu ancak Allah’ın ilmiyle indirilmiştir ve O’ndan başka ilâh yoktur. Artık siz müslüman oluyor musunuz?

(Konu: Netlik | Ana mesaj: Delil tamam; karar senindir.)

(Vahyin kaynağı kesinleştirilir.)

15 — Kim dünya hayatını ve onun süsünü isterse, orada yaptıklarının karşılığını onlara tastamam veririz; orada kendilerine hiçbir eksiklik yapılmaz.

(Konu: Niyet | Ana mesaj: Hedefin dünya ise, payın dünyada biter.)

(Amelin yönünü belirleyen niyet vurgulanır.)

16 — İşte onlar, ahirette kendileri için ateşten başka bir şey olmayan kimselerdir. Dünyada yaptıkları boşa gitmiştir; yaptıkları şeyler zaten bâtıldır.

(Konu: Akıbet | Ana mesaj: Sadece dünya için yaşamak, ahireti boşa çıkarır.)

(Amelin yönünün ahiretteki karşılığı belirlediği vurgulanır.)

17 — Rabbinden apaçık bir delil üzerinde bulunan kimse, O’ndan bir şahit tarafından izlenirken ve ondan önce de bir rehber ve rahmet olarak Mûsâ’nın kitabı varken, onlar gibi midir? İşte bunlar ona iman ederler. Kim onu inkâr ederse, ateş onun buluşma yeridir. Sakın ondan şüphe etme. Şüphesiz o, Rabbinden gelen haktır; fakat insanların çoğu iman etmezler.

(Konu: Delil | Ana mesaj: Hak apaçıktır; şüphe kalptendir.)

(Kur’an’ın, önceki vahiylerle uyumu hatırlatılır.)

18 — Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kim olabilir? İşte onlar, Rablerine arz olunacaklar ve şahitler, “Bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir” diyeceklerdir. İyi bilin ki Allah’ın lâneti zalimlerin üzerinedir.

(Konu: Zulüm | Ana mesaj: En büyük zulüm, hakikate iftiradır.)

(İftiranın mahşerdeki yüzleşmesi tasvir edilir.)

19 — Onlar, Allah’ın yolundan alıkoyan, onu eğri göstermek isteyen ve ahireti inkâr edenlerdir.

(Konu: Engel | Ana mesaj: Hakikati çarpıtmak, başkasını da kaybettirir.)

(Sadece inkâr değil, saptırmanın da suç olduğu belirtilir.)

20 — Onlar yeryüzünde aciz bırakacak değillerdir. Allah’tan başka da kendileri için dostları yoktur. Onların azabı kat kat artırılır. Çünkü ne işitebiliyorlar ne de görebiliyorlardı.

(Konu: Körlük | Ana mesaj: Gerçeğe kapanan kalp, savunmasız kalır.)

(Manevî sağırlık ve körlüğün sonucu anlatılır.)

21 — İşte onlar kendilerini ziyana uğratanlardır. Uydurdukları şeyler de kendilerinden kaybolup gitmiştir.

(Konu: Ziyan | Ana mesaj: Yalan dayanaklar, hesap gününde yok olur.)

(İnsanın kendi kendini kaybettiği gerçeği vurgulanır.)

22 — Hiç şüphesiz onlar ahirette en çok ziyana uğrayanlardır.

(Konu: Sonuç | Ana mesaj: Gerçek kayıp, ahirette ortaya çıkar.)

(Dünya kazancı, ahiret kaybını telafi etmez.)

23 — İman edip salih amel işleyen ve Rablerine gönülden bağlananlara gelince; işte onlar cennet ehlidir. Orada ebedî kalacaklardır.

(Konu: Kurtuluş | Ana mesaj: İman, amel ve bağlılık birlikte kurtarır.)

(Müminlerin temel vasıfları özetlenir.)

24 — Bu iki grubun durumu, kör ve sağır ile gören ve işiten kimse gibidir. Bunlar hiç eşit olur mu? Hâlâ düşünmez misiniz?

(Konu: Kıyas | Ana mesaj: Hak ile bâtıl eşit değildir.)

(İman ile inkâr arasındaki fark çarpıcı bir benzetmeyle verilir.)

25 — Andolsun ki Nûh’u kavmine gönderdik: “Şüphesiz ben sizin için apaçık bir uyarıcıyım.”

(Konu: Davet | Ana mesaj: Peygamberler, açık bir uyarıyla gelir.)

(Nûh kıssasının başlangıcı yapılır.)

26 — “Allah’tan başkasına kulluk etmeyin. Ben sizin için acı bir günün azabından korkuyorum.”

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: Tehlike yaklaşmadan yönelmek kurtarır.)

(Nûh’un davetinin özü ve endişesi dile getirilir.)

27 — Kavminin ileri gelen inkârcıları dediler ki: “Biz seni ancak bizim gibi bir insan olarak görüyoruz. Sana uyanları da aramızdaki en aşağılık kimseler olarak görüyoruz. Sizin bize karşı bir üstünlüğünüzü de görmüyoruz. Aksine, sizi yalancı sanıyoruz.”

(Konu: Kibir | Ana mesaj: Hakikate karşı ilk perde, sınıf gururudur.)

(İleri gelenlerin, iman edenleri küçümsemesi aktarılır.)

28 — Nûh dedi ki: “Ey kavmim! Bir düşünün; ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve O bana katından bir rahmet vermiş de bu size gizli kalmışsa? Siz istemediğiniz hâlde biz sizi ona zorlayacak mıyız?”

(Konu: İkna | Ana mesaj: Hak, zorla kabul ettirilmez.)

(İmanın gönüllü oluşuna dikkat çekilir.)

29 — “Ey kavmim! Buna karşılık sizden bir mal istemiyorum. Benim ücretim ancak Allah’a aittir. Ben iman edenleri kovacak da değilim. Onlar Rablerine kavuşacaklardır. Fakat ben sizi cahil bir topluluk olarak görüyorum.”

(Konu: Samimiyet | Ana mesaj: Hak, çıkar için satılmaz.)

(Nûh’un, iman edenleri koruyan duruşu sergilenir.)

30 — “Ey kavmim! Eğer onları kovarsam, beni Allah’tan kim korur? Hâlâ düşünmez misiniz?”

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Mazlumu kovmak, ilahî korumayı kaybettirir.)

(Zayıfları dışlamanın ağır sonucu hatırlatılır.)

31 — “Size, ‘Allah’ın hazineleri benim yanımdadır’ demiyorum; gaybı da bilmem. ‘Ben bir meleğim’ de demiyorum. Gözlerinizin hor gördüğü kimseler için, ‘Allah onlara asla bir hayır vermeyecektir’ de demem. Onların içlerindekini Allah daha iyi bilir. Böyle yapsaydım, gerçekten zalimlerden olurdum.”

(Konu: Tevazu | Ana mesaj: Değer, dış görünüşte değil kalptedir.)

(Nûh, kibirli bakışı reddeder ve hükmü Allah’a bırakır.)

32 — Dediler ki: “Ey Nûh! Bizimle tartıştın, üstelik tartışmayı da çok uzattın. Eğer doğru söylüyorsan, bizi tehdit ettiğin şeyi getir.”

(Konu: Alay | Ana mesaj: İnkâr, tehdidi hafife alır.)

(Kavmin, uyarıyı ciddiye almayan meydan okuyuşu aktarılır.)

33 — Dedi ki: “Onu size ancak Allah dilerse getirir; siz O’nu aciz bırakacak değilsiniz.”

(Konu: Kudret | Ana mesaj: Zaman da sonuç da Allah’ın elindedir.)

(Azabın peygamberin değil, Allah’ın tasarrufunda olduğu belirtilir.)

34 — “Eğer Allah sizi azdırmak isterse, ben size öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez. O sizin Rabbinizdir ve siz O’na döndürüleceksiniz.”

(Konu: Hidayet | Ana mesaj: Kalp kapandıysa söz yetmez.)

(Hidayetin Allah’ın izniyle olduğu hatırlatılır.)

35 — Yoksa “Onu uydurdu” mu diyorlar? De ki: “Eğer ben onu uydurduysam günahım bana aittir; ben sizin işlediğiniz suçlardan uzağım.”

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Herkes kendi yükünü taşır.)

(İftira iddiasına karşı net ayrım yapılır.)

36 — Nûh’a vahyedildi ki: “Kavminden iman etmiş olanlardan başkası artık iman etmeyecek. O hâlde onların yaptıklarından dolayı üzülme.”

(Konu: Gerçek | Ana mesaj: Her kapı herkese açılmaz.)

(Davet sürecinin tamamlandığı bildirilir.)

37 — “Gözlerimizin önünde ve vahyimiz doğrultusunda gemiyi yap; zulmedenler hakkında bana hitapta bulunma. Çünkü onlar mutlaka boğulacaklardır.”

(Konu: Hazırlık | Ana mesaj: Kurtuluş, ilahî emre uymakla başlar.)

(Nûh’a kurtuluş planı bildirilir.)

38 — Nûh gemiyi yapıyor, kavminin ileri gelenleri yanına uğradıkça onunla alay ediyorlardı. O da dedi ki: “Bizimle alay ediyorsanız, biz de sizin alay ettiğiniz gibi sizinle alay edeceğiz.”

(Konu: Sabır | Ana mesaj: Hak, alaya rağmen yürür.)

(İmanla yapılan işin küçümsenmesi anlatılır.)

39 — “Yakında kime aşağılayıcı bir azabın geleceğini ve kime sürekli bir azabın ineceğini bileceksiniz.”

(Konu: Yüzleşme | Ana mesaj: Gerçek, zamanla konuşur.)

(Alayın sonunun azap olacağı haber verilir.)

40 — Nihayet emrimiz gelip de tandır kaynayınca, “Her cinsten ikişer tane ile aleyhlerinde hüküm verilmiş olanlar hariç aileni ve iman edenleri gemiye bindir” dedik. Zaten onunla birlikte iman edenler pek azdı.

(Konu: Kurtuluş | Ana mesaj: İman az da olsa yeterlidir.)

(Tufanın başlangıcı ve kurtuluş anı anlatılır.)

41 — Nûh dedi ki: “Ona binin. Onun yüzüp gitmesi de durması da Allah’ın adıyladır. Şüphesiz Rabbim çok bağışlayan, çok merhamet edendir.”

(Konu: Tevekkül | Ana mesaj: Kurtuluş, Allah’ın adıyla başlar.)

(Geminin her hâlinin Allah’a emanet edildiği bildirilir.)

42 — Gemi, dağlar gibi dalgalar arasında onları götürüyordu. Nûh, bir kenarda duran oğluna seslendi: “Yavrucuğum! Bizimle birlikte bin; inkârcılarla birlikte olma.”

(Konu: Şefkat | Ana mesaj: Davet, en yakına bile yapılır.)

(Nûh’un oğluna son çağrısı aktarılır.)

43 — O dedi ki: “Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım.” Nûh dedi ki: “Bugün Allah’ın emrinden, merhamet ettiği kimse dışında kurtaracak yoktur.” Derken aralarına dalga girdi ve o da boğulanlardan oldu.

(Konu: Aldanış | Ana mesaj: Maddî sığınak, ilahî emre karşı yetmez.)

(İnsanın güveni yanlış yere bağlamasının sonucu gösterilir.)

44 — “Ey yer! Suyunu yut; ey gök! Sen de tut” denildi. Su çekildi, iş bitirildi. Gemi Cûdî üzerine oturdu ve “Zalimler topluluğu uzak olsun” denildi.

(Konu: Hüküm | Ana mesaj: Kâinat bile ilahî emre boyun eğer.)

(Tufanın sona ermesi ilahî emirle tasvir edilir.)

45 — Nûh Rabbine seslendi: “Rabbim! Oğlum benim ailemdendi. Senin vaadin elbette gerçektir. Sen hüküm verenlerin en adilisin.”

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: İman bağı, kan bağından üstündür.)

(Nûh’un iç sızısı ve teslimiyeti dile getirilir.)

46 — Allah buyurdu ki: “Ey Nûh! O senin ailenden değildir. Çünkü onun yaptığı salih olmayan bir iştir. O hâlde hakkında bilgin olmayan şeyi benden isteme. Ben sana cahillerden olmamanı öğütlerim.”

(Konu: Ölçü | Ana mesaj: Yakınlık kanla değil, imanladır.)

(Aile bağının değil, iman bağının esas olduğu öğretilir.)

47 — Nûh dedi ki: “Rabbim! Hakkında bilgim olmayan şeyi senden istemekten sana sığınırım. Eğer beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen, ziyana uğrayanlardan olurum.”

(Konu: Teslimiyet | Ana mesaj: Hata fark edilince dönüş kurtarır.)

(Nûh’un edebi ve tevbesi örnek gösterilir.)

48 — Denildi ki: “Ey Nûh! Sana ve seninle birlikte olan ümmetlere bizden bir esenlik ve bereketlerle in. Daha sonra kendilerini faydalandıracağımız, sonra da bizden onlara acı bir azap dokunacak ümmetler de olacaktır.”

(Konu: Süreç | Ana mesaj: Kurtuluş bir başlangıçtır, son değil.)

(İnsanlık tarihinin imtihanla süreceği bildirilir.)

49 — Bunlar, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Ne sen ne de kavmin bunları daha önce bilmiyordunuz. Öyleyse sabret. Şüphesiz güzel son, takvâ sahiplerinindir.

(Konu: Sabır | Ana mesaj: Son, sabredenlerindir.)

(Kıssaların, peygambere ve ümmete teselli oluşu vurgulanır.)

50 — Âd kavmine de kardeşleri Hûd’u gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. Siz sadece iftira ediyorsunuz.”

(Konu: Davet | Ana mesaj: Bütün peygamberlerin sözü aynıdır: Tevhid.)

(Yeni bir kavmin kıssası, aynı hakikatle başlar.)

51 — “Ey kavmim! Buna karşılık sizden bir ücret istemiyorum. Benim ücretim, beni yaratandan başkasına ait değildir. Hâlâ akletmez misiniz?”

(Konu: Samimiyet | Ana mesaj: Hak, menfaatle pazarlık etmez.)

(Hûd’un davetinin karşılıksız olduğu vurgulanır.)

52 — “Ey kavmim! Rabbinizden bağışlanma dileyin; sonra O’na tevbe edin ki, üzerinize gökten bol bol yağmur göndersin ve gücünüze güç katsın. Suçlu olarak yüz çevirmeyin.”

(Konu: Tevbe | Ana mesaj: Dönüş, bereketi artırır.)

(İtaatin dünyevî bereketle de karşılık bulacağı bildirilir.)

53 — Dediler ki: “Ey Hûd! Bize apaçık bir delil getirmedin. Biz senin sözünle ilâhlarımızı terk edecek değiliz ve sana inanacak da değiliz.”

(Konu: Direnç | Ana mesaj: Alışkanlık, hakikate perde olur.)

(Kavmin inatçı reddedişi aktarılır.)

54 — “Biz ancak, ilâhlarımızdan birinin seni fena çarptığını söylüyoruz.” Dedi ki: “Ben Allah’ı şahit tutuyorum; siz de şahit olun ki ben, sizin ortak koştuğunuz şeylerden uzağım.”

(Konu: Ayrışma | Ana mesaj: Hak yol, bâtıldan net biçimde ayrılır.)

(Hûd’un tevhiddeki kararlılığı ilan edilir.)

55 — “Allah’tan başka taptıklarınızın hepsiyle bana tuzak kurun; sonra da bana mühlet vermeyin.”

(Konu: Tevekkül | Ana mesaj: Hakka güvenen tehditten korkmaz.)

(Hûd’un, putların aczini meydan okuyarak göstermesi.)

56 — “Ben, benim de Rabbim sizin de Rabbiniz olan Allah’a tevekkül ettim. Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı yoktur ki O’nun egemenliği altında olmasın. Şüphesiz Rabbim dosdoğru yol üzerindedir.”

(Konu: Tevekkül | Ana mesaj: Her şey O’nun elindeyse, korkuya yer yoktur.)

(Hûd’un, mutlak güvenini Allah’a bağlayışı ifade edilir.)

57 — “Eğer yüz çevirirseniz, bilin ki ben size gönderildiğim şeyi size tebliğ ettim. Rabbim yerinize başka bir kavim getirir; siz O’na hiçbir zarar veremezsiniz. Şüphesiz Rabbim her şeyi gözetleyendir.”

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: Hak reddedilse de yol devam eder.)

(Davetin sorumluluğunun yerine getirildiği bildirilir.)

58 — Emrimiz gelince, Hûd’u ve onunla birlikte iman edenleri tarafımızdan bir rahmetle kurtardık; onları ağır bir azaptan kurtardık.

(Konu: Kurtuluş | Ana mesaj: İman edenler sahipsiz bırakılmaz.)

(İlahi yardımın gerçekleştiği an aktarılır.)

59 — İşte Âd kavmi! Rablerinin âyetlerini inkâr ettiler, peygamberlerine karşı geldiler ve her zorba inatçının emrine uydular.

(Konu: Sapma | Ana mesaj: Zorbalara uymak helâke sürükler.)

(Helâkin ahlâkî sebepleri özetlenir.)

60 — Bu dünyada da kıyamet gününde de bir lânetle izlendiler. İyi bilin ki Âd kavmi Rablerini inkâr ettiler. İyi bilin ki Hûd’un kavmi Âd, (Allah'ın rahmetinden) uzak olsun!

(Konu: Akıbet | Ana mesaj: İnkâr, adı bile lanetle anılan bir miras bırakır.)

(Âd kavminin ibretlik sonu ilan edilir.)

61 — Semûd kavmine de kardeşleri Sâlih’i gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. O sizi yerden var etti ve orada yaşattı. O hâlde O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin. Şüphesiz Rabbim yakındır, dualara cevap verendir.”

(Konu: Davet | Ana mesaj: Yaratana yönelmek, hayatı bereketlendirir.)

(Sâlih’in tevhid çağrısı ve tevbe daveti aktarılır.)

62 — Dediler ki: “Ey Sâlih! Sen bundan önce aramızda umut bağlanan biriydin. Şimdi bizi, atalarımızın taptıklarına tapmaktan alıkoyuyor musun? Doğrusu biz, bizi çağırdığın şey hakkında kuşku ve şüphe içindeyiz.”

(Konu: Hayal Kırıklığı | Ana mesaj: Hak, beklentileri bozar.)

(Toplumun, değişime karşı duyduğu rahatsızlık dile getirilir.)

63 — Dedi ki: “Ey kavmim! Bir düşünün; ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve O bana katından bir rahmet vermişse; ben O’na karşı gelirsem, beni Allah’tan kim kurtarır? Siz bana ancak zararımı artırırsınız.”

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Hak biliniyorsa, geri dönmek kayıptır.)

(Sâlih’in, hakka bağlılığını gerekçelendirmesi aktarılır.)

64 — “Ey kavmim! İşte size Allah’ın bir mucizesi olan dişi deve! Bırakın onu Allah’ın arzında yesin. Ona kötülük dokundurmayın; yoksa sizi yakın bir azap yakalar.”

(Konu: İmtihan | Ana mesaj: Mucize bile itaatle anlam kazanır.)

(Semûd kavmi için verilen imtihan işareti bildirilir.)

65 — Fakat onlar onu kestiler. Bunun üzerine Sâlih dedi ki: “Yurdunuzda üç gün daha yaşayın. İşte bu, yalanlanmayacak bir tehdittir.”

(Konu: Son Şans | Ana mesaj: Uyarı bittiğinde geri dönüş kalmaz.)

(İsyanın ardından verilen son mühlet ilan edilir.)

66 — Emrimiz gelince, Sâlih’i ve onunla birlikte iman edenleri tarafımızdan bir rahmetle o günün zilletinden kurtardık. Şüphesiz Rabbin güçlüdür, mutlak üstünlük sahibidir.

(Konu: Kurtuluş | Ana mesaj: İman, felaket anında koruyucu olur.)

(Azap anında müminlerin korunacağı bildirilir.)

67 — Zulmedenleri ise korkunç bir ses yakaladı; yurtlarında diz üstü çöküp kaldılar.

(Konu: Helâk | Ana mesaj: Güç, ilahî hüküm karşısında bir anda söner.)

(Semûd kavminin helâki tasvir edilir.)

68 — Sanki orada hiç yaşamamış gibiydiler. İyi bilin ki Semûd kavmi Rablerini inkâr etti. İyi bilin ki Semûd (Allah'ın rahmetinden) uzak olsun!

(Konu: İbret | Ana mesaj: İnkâr, iz bırakmadan silinmeye götürür.)

(Bir kavmin tamamen silinişi ibret olarak sunulur.)

69 — Andolsun ki elçilerimiz İbrâhim’e müjde ile geldiler. “Selâm!” dediler. O da “Selâm!” dedi ve hemen kızartılmış bir buzağı getirdi.

(Konu: Misafirlik | Ana mesaj: İkram, imanın zarafetidir.)

(İbrâhim’in misafirlere karşı edebi anlatılır.)

70 — Ellerinin yemeğe uzanmadığını görünce, onları yadırgadı ve içinde onlardan bir korku duydu. “Korkma” dediler, “Biz Lût kavmine gönderildik.”

(Konu: İşaret | Ana mesaj: Bazen sıradan bir davranış, büyük bir gerçeği haber verir.)

(Meleklerin kimliğinin açığa çıkışı aktarılır.)

71 — Karısı ayakta idi; bunun üzerine güldü. Biz de ona İshak’ı, İshak’ın ardından da Ya‘kūb’u müjdeledik.

(Konu: Müjde | Ana mesaj: Umut, en umulmaz anda gelir.)

(Yaşlılıkta gelen evlat müjdesi aktarılır.)

72 — Dedi ki: “Vay başıma gelene! Ben bir kocakarıyım, kocam da ihtiyar iken mi doğuracağım? Bu gerçekten şaşılacak bir şey!”

(Konu: Şaşkınlık | Ana mesaj: İlahi kudret, alışılmış sınırları aşar.)

(İnsan ölçüsüyle bakınca mucize şaşkınlık doğurur.)

73 — Dediler ki: “Allah’ın emrine mi şaşıyorsun? Ey ev halkı! Allah’ın rahmeti ve bereketi üzerinizdedir. Şüphesiz O, övülmeye lâyık, şanı yüce olandır.”

(Konu: Kudret | Ana mesaj: Allah’ın işi, insan ölçüsüne sığmaz.)

(Melekler, müjdenin kaynağını hatırlatır.)

74 — İbrâhim’den korku gidip kendisine müjde gelince, Lût kavmi hakkında bizimle tartışmaya başladı.

(Konu: Şefkat | Ana mesaj: Kalbi yumuşak olan, başkası için de kaygılanır.)

(İbrâhim’in merhametli yapısı ortaya konur.)

75 — Şüphesiz İbrâhim çok yumuşak huylu, çok içli ve Allah’a yönelen biriydi.

(Konu: Karakter | Ana mesaj: Peygamberlerin kalbi merhametle yoğruludur.)

(İbrâhim’in ahlâkı övgüyle tanımlanır.)

76 — “Ey İbrâhim! Bundan vazgeç. Çünkü Rabbinin emri gelmiştir. Onlara geri çevrilemeyecek bir azap mutlaka gelecektir.”

(Konu: Hüküm | Ana mesaj: Bazı kararlar artık geri dönmez.)

(Lût kavmi hakkında verilen hükmün kesinliği bildirilir.)

77 — Elçilerimiz Lût’a gelince, onların yüzünden üzüldü, onlardan dolayı içi daraldı ve “Bu, çok çetin bir gündür” dedi.

(Konu: Kaygı | Ana mesaj: Sorumluluk, yüreği daraltır.)

(Lût’un, kavminin tutumundan duyduğu endişe anlatılır.)

78 — Kavmi, daha önce de çirkin işler yapmakta oldukları hâlde, koşarak onun yanına geldiler. Lût dedi ki: “Ey kavmim! İşte kızlarım; onlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun ve misafirlerim hakkında beni rezil etmeyin. İçinizde aklı başında bir adam yok mu?”

(Konu: İffet | Ana mesaj: Ahlâk çöktüğünde, uyarı bile acı verir.)

(Lût’un, kavmini iffet ve edebe çağırışı aktarılır.)

79 — Dediler ki: “Bizim kızlarınla bir işimiz olmadığını sen bilirsin. Sen bizim ne istediğimizi de çok iyi biliyorsun.”

(Konu: Azgınlık | Ana mesaj: Günah, insanı utanmazlığa sürükler.)

(Kavmin açıkça ahlâksızlığı sahiplenişi gösterilir.)

80 — Lût dedi ki: “Keşke size karşı bir gücüm olsaydı ya da sağlam bir dayanağa sığınabilseydim!”

(Konu: Acziyet | Ana mesaj: İnsan bazen çaresizliğini itiraf eder.)

(Lût’un, kavmi karşısındaki güçsüzlüğü dile getirilir.)

81 — (Melekler) dediler ki: “Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz. Onlar sana asla ulaşamayacaklar. Gecenin bir vaktinde aileni al ve yola çık. İçinizden hiç kimse geri dönüp bakmasın. Yalnız karın hariç; çünkü onlara gelen azap ona da isabet edecektir. Onlara vadedilen zaman sabah vaktidir. Sabah da yakın değil mi?”

(Konu: Kurtuluş | Ana mesaj: İlahi koruma, tam zamanında gelir.)

(Lût’a kurtuluş yolu ve azabın vakti bildirilir.)

82 — Emrimiz gelince, o şehirlerin altını üstüne getirdik ve üzerlerine pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık.

(Konu: Helâk | Ana mesaj: İlahi hüküm geldiğinde hiçbir güç dayanamaz.)

(Lût kavminin helâk edilişi tasvir edilir.)

83 — Rabbin katında işaretlenmiş olarak (yağdırıldılar). Bu azap, zalimlerden uzak değildir.

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: Zulüm sürdükçe azap ihtimali yakındır.)

(Helâkin belirli ve bilinçli bir hüküm olduğu vurgulanır.)

84 — Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı gönderdik. Dedi ki: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın. Ben sizi bolluk içinde görüyorum; ama sizin için kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum.”

(Konu: Adalet | Ana mesaj: İbadet, ticarette de dürüstlüktür.)

(Şuayb’ın, ekonomik ahlâka dair uyarısı aktarılır.)

85 — “Ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. İnsanların mallarını eksiltmeyin. Yeryüzünde bozgunculuk yaparak kötülük yaymayın.”

(Konu: Dürüstlük | Ana mesaj: Hak yemek, toplumu çürütür.)

(Toplumsal bozulmanın temel sebebi gösterilir.)

86 — “Eğer mümin iseniz, Allah’ın size bıraktığı helâl kazanç sizin için daha hayırlıdır. Ben sizin üzerinize bekçi değilim.”

(Konu: Helâl | Ana mesaj: Az ama temiz kazanç, çok ama haramdan hayırlıdır.)

(Şuayb, ticarette helâlin bereketini hatırlatır.)

87 — Dediler ki: “Ey Şuayb! Atalarımızın taptıklarını terk etmemizi veya mallarımız hakkında dilediğimizi yapmamamızı sana namazın mı emrediyor? Doğrusu sen yumuşak huylu ve akıllı birisin!”

(Konu: Alay | Ana mesaj: Hak, alaya alındığında bile değişmez.)

(Kavmin, dini hayatın dışına itmek istemesi yansıtılır.)

88 — Dedi ki: “Ey kavmim! Bir düşünün; ya ben Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve O bana güzel bir rızık vermişse? Ben sizi yasakladığım şeylerde kendim farklı davranmak istemiyorum. Ben sadece gücüm yettiğince ıslah etmek istiyorum. Başarım ancak Allah iledir. O’na dayandım ve O’na yöneliyorum.”

(Konu: Islah | Ana mesaj: Söylediğini yaşayan, güven verir.)

(Şuayb’ın samimiyeti ve niyeti açıklanır.)

89 — “Ey kavmim! Bana karşı çıkmanız sakın sizi Nûh kavminin, Hûd kavminin veya Sâlih kavminin başına gelenlere uğratmasın. Lût kavmi de sizden uzak değildir.”

(Konu: İbret | Ana mesaj: Geçmiş, geleceği uyarır.)

(Önceki helâk örnekleri hatırlatılır.)

90 — “Rabbinizden bağışlanma dileyin; sonra O’na tevbe edin. Şüphesiz Rabbim çok merhametli, çok sevendir.”

(Konu: Umut | Ana mesaj: Kapı hâlâ açıksa, dönmek kurtarır.)

(Davet, merhamet vurgusuyla tamamlanır.)

91 — Dediler ki: “Ey Şuayb! Söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz. Ayrıca seni aramızda güçsüz görüyoruz. Kabilen olmasaydı seni mutlaka taşlayarak öldürürdük. Sen bizim için değerli biri değilsin.”

(Konu: Tehdit | Ana mesaj: Hak, güçsüz görüldüğünde baskıyla susturulmak istenir.)

(Kavmin, Şuayb’a yönelik açık tehdidi aktarılır.)

92 — Dedi ki: “Ey kavmim! Kabilem mi size Allah’tan daha değerli? Siz O’nu arkanızda bırakıverdiniz. Şüphesiz Rabbim yaptıklarınızı kuşatandır.”

(Konu: Öncelik | Ana mesaj: Allah’tan sonrası merkeze alındığında denge bozulur.)

(Şuayb, güç algısının yanlış yerde arandığını hatırlatır.)

93 — “Ey kavmim! Elinizden geleni yapın; ben de yapacağım. Kime aşağılayıcı bir azabın geleceğini ve kimin yalancı olduğunu yakında bileceksiniz. Bekleyin; ben de sizinle birlikte bekliyorum.”

(Konu: Yüzleşme | Ana mesaj: Hak ile bâtıl, sonunda ayrışır.)

(Sonucun zamanla ortaya çıkacağı ilan edilir.)

94 — Emrimiz gelince, Şuayb’ı ve onunla birlikte iman edenleri tarafımızdan bir rahmetle kurtardık. Zulmedenleri ise korkunç bir ses yakaladı; yurtlarında diz üstü çöküp kaldılar.

(Konu: Adalet | Ana mesaj: İlahi hüküm geldiğinde ayrım yapılır.)

(Medyen halkının helâki ve müminlerin kurtuluşu anlatılır.)

95 — Sanki orada hiç yaşamamış gibiydiler. İyi bilin ki Medyen halkı da (Allah'ın rahmetinden) uzak olsun! Nitekim Semûd da uzak olmuştu.

(Konu: İbret | Ana mesaj: Zulüm, iz bırakmadan silinmeye götürür.)

(Helâk edilen kavimlerin ortak sonu hatırlatılır.)

96 — Andolsun ki Mûsâ’yı da âyetlerimizle ve apaçık bir delille gönderdik.

(Konu: Gönderiliş | Ana mesaj: Allah, elçilerini delilsiz bırakmaz.)

(Mûsâ’nın görevlendirilişi hatırlatılır.)

97 — Firavun’a ve ileri gelenlerine. Fakat onlar Firavun’un emrine uydular. Oysa Firavun’un emri doğru değildi.

(Konu: Liderlik | Ana mesaj: Yanlış önder, toplumu felâkete sürükler.)

(Firavun’un bozuk rehberliği vurgulanır.)

98 — Kıyamet günü kavminin önüne düşecek ve onları ateşe götürecektir. Varılan yer ne kötü bir varış yeridir!

(Konu: Akıbet | Ana mesaj: Yanlış önderin ardı, ateşe çıkar.)

(Firavun’un, peşindekileri sürüklediği son tasvir edilir.)

99 — Onlar burada da, kıyamet gününde de lânetle izlendiler. Kendilerine verilen bu bağış ne kötü bir bağıştır!

(Konu: Miras | Ana mesaj: Kimi miras mal değil, lanettir.)

(Firavun ve kavminin iki dünyadaki sonucu belirtilir.)

100 — İşte bunlar, sana anlattığımız şehirlerin haberlerindendir. Onlardan kimi hâlâ ayaktadır, kimi de biçilmiş ekin gibidir.

(Konu: İbret | Ana mesaj: Geçmiş, bugünün aynasıdır.)

(Kıssaların ders verme amacı vurgulanır.)

101 — Biz onlara zulmetmedik; fakat onlar kendilerine zulmettiler. Rabbinin emri geldiğinde, Allah’tan başka taptıkları şeyler onlara hiçbir fayda sağlamadı; sadece ziyanlarını artırdı.

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: İnsan, başına gelenin mimarı çoğu zaman kendisidir.)

(Helâkin haksızlık değil, sonuç olduğu vurgulanır.)

102 — İşte Rabbin, zulmeden şehirleri yakaladığında böyle yakalar. Şüphesiz O’nun yakalaması pek acı ve şiddetlidir.

(Konu: Uyarı | Ana mesaj: İlahi adalet gecikse de serttir.)

(Zulüm karşısında ilahi müdahalenin kaçınılmazlığı belirtilir.)

103 — Şüphesiz bunda, ahiret azabından korkanlar için bir ibret vardır. O gün, bütün insanların bir araya toplanacağı bir gündür ve o gün herkesin hazır bulunacağı bir gündür.

(Konu: Toplanış | Ana mesaj: Asıl yüzleşme günü henüz gelmedi.)

(Kıyametin evrensel toplanma günü olduğu hatırlatılır.)

104 — Biz onu ancak sayılı bir süreye kadar erteliyoruz.

(Konu: Erteleme | Ana mesaj: Vakit sanıldığı kadar uzun değildir.)

(Kıyametin gecikmesi, iptal anlamına gelmez.)

105 — O gün geldiğinde, Allah’ın izni olmadan hiç kimse konuşamaz. Onlardan kimi bedbahttır, kimi mutludur.

(Konu: Ayrım | Ana mesaj: Son gün, herkesin gerçek yerini gösterir.)

(Mahşerdeki kesin ayrışmaya işaret edilir.)

106 — Bedbaht olanlar ateştedirler; orada onlar için inleme ve hırıltı vardır.

(Konu: Sonuç | Ana mesaj: Yanlış yolun sesi, pişmanlıktır.)

(Cehennemin ruh hâlini yansıtan bir tasvir yapılır.)

107 — Rabbin dilediği sürece, gökler ve yer durdukça orada kalacaklardır. Şüphesiz Rabbin dilediğini yapandır.

(Konu: Hüküm | Ana mesaj: Son söz daima Allah’ındır.)

(Azabın Allah’ın iradesine bağlı olduğu vurgulanır.)

108 — Mutlu olanlar ise cennettedirler; Rabbin dilediği sürece, gökler ve yer durdukça orada kalacaklardır. Bu, kesintisi olmayan bir lütuftur.

(Konu: Müjde | Ana mesaj: Doğru yolun karşılığı bitmeyen nimettir.)

(Cennetin sürekliliği ve lütuf oluşu belirtilir.)

109 — O hâlde, onların kulluk ettikleri şeyler hakkında sakın şüphede olma. Onlar, daha önce atalarının kulluk ettiği gibi kulluk ediyorlar. Biz de onlara paylarını eksiksiz vereceğiz.

(Konu: Alışkanlık | Ana mesaj: Kör taklit, hakikatin yerine geçmez.)

(İnkârın temelinde geleneğe bağlılık olduğu hatırlatılır.)

110 — Andolsun, Mûsâ’ya kitabı verdik; fakat onda da anlaşmazlığa düşüldü. Eğer Rabbinden önceden verilmiş bir söz olmasaydı, aralarında hüküm verilmiş olurdu. Şüphesiz onlar, onun hakkında derin bir şüphe içindedirler.

(Konu: İhtilaf | Ana mesaj: Vahiy gelse bile, kalp istemezse ayrılık sürer.)

(Önceki ümmetlerdeki bölünme örnek gösterilir.)

111 — Şüphesiz Rabbin, hepsine yaptıklarının karşılığını eksiksiz verecektir. Çünkü O, yaptıklarından haberdardır.

(Konu: Adalet | Ana mesaj: Hiçbir emek karşılıksız kalmaz.)

(Herkesin hesabının tam olarak görüleceği bildirilir.)

112 — O hâlde, emrolunduğun gibi dosdoğru ol; seninle birlikte tevbe edenler de (dosdoğru olsun). Aşırı gitmeyin. Şüphesiz O, yaptıklarınızı görmektedir.

(Konu: İstikamet | Ana mesaj: Doğru yolda kalmak, en büyük imtihandır.)

(Peygambere ve müminlere denge ve sebat emri verilir.)

113 — Zulmedenlere meyletmeyin; yoksa size ateş dokunur. Sizin Allah’tan başka dostlarınız yoktur; sonra yardım da göremezsiniz.

(Konu: Mesafe | Ana mesaj: Zalimle yakınlık, ateşe yaklaşmaktır.)

(Haksızlığa en küçük meylin bile tehlikesi hatırlatılır.)

114 — Gündüzün iki tarafında ve gecenin yakın saatlerinde namazı dosdoğru kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, öğüt alanlar için bir hatırlatmadır.

(Konu: Arınma | Ana mesaj: İyilik, hatayı siler.)

(Namazın, insanı arındırıcı yönü vurgulanır.)

115 — Sabret; çünkü Allah, iyilik yapanların ecrini zayi etmez.

(Konu: Umut | Ana mesaj: İyilik asla boşa gitmez.)

(Sure, sabır ve umutla yön verir.)

116 — Sizden önceki nesillerde yeryüzünde bozgunculuğu engelleyecek aklı başında kimseler bulunsaydı ya! Fakat içlerinden kurtardığımız pek az kimse müstesna. Zulmedenler ise kendilerine verilen refahın peşine düştüler ve suçlu oldular.

(Konu: Sorumluluk | Ana mesaj: Toplumu ayakta tutan, kötülüğe set çekenlerdir.)

(Geçmiş ümmetlerin çöküş sebebi hatırlatılır.)

117 — Rabbin, halkı ıslah edici olduğu hâlde, ülkeleri zulümle helâk edecek değildir.

(Konu: Umut | Ana mesaj: Islah varsa, helâk yoktur.)

(Toplumsal iyiliğin ilahî korumaya vesile olduğu bildirilir.)

118 — Eğer Rabbin dileseydi, insanları elbette tek bir ümmet yapardı. Fakat onlar ihtilaf etmeye devam edeceklerdir.

(Konu: Fıtrat | Ana mesaj: Farklılık, imtihanın parçasıdır.)

(İnsanlar arasındaki ayrılığın hikmeti hatırlatılır.)

119 — Ancak Rabbinin merhamet ettikleri müstesna. Zaten onları bunun için yaratmıştır. Rabbinin, “Cehennemi cinlerden ve insanlardan tamamen dolduracağım” sözü böylece tamamlanmıştır.

(Konu: Rahmet | Ana mesaj: Kurtuluş, rahmete tutunanlar içindir.)

(Ayrılığın içinde rahmetle seçilenlerin varlığı vurgulanır.)

120 — Peygamberlerin haberlerinden kalbini sağlamlaştıracak her şeyi sana anlatıyoruz. Bu sûrede sana hak gelmiş, müminlere de bir öğüt ve hatırlatma verilmiştir.

(Konu: Teselli | Ana mesaj: Kıssalar, kalbi diri tutar.)

(Kıssaların amacı açıklanır.)

121 — İman etmeyenlere de ki: “Elinizden geleni yapın; biz de yapacağız.”

(Konu: Kararlılık | Ana mesaj: Hak yol, tehditle durmaz.)

(Davetin ardından kararlı duruş bildirilir.)

122 — “Bekleyin; biz de bekliyoruz.”

(Konu: Zaman | Ana mesaj: Gerçek, vakti gelince konuşur.)

(Sonucun zamana bırakılması öğretilir.)

123 — Göklerin ve yerin gaybı Allah’a aittir. Bütün işler O’na döndürülür. O hâlde O’na kulluk et ve O’na tevekkül et. Rabbin yaptıklarınızdan habersiz değildir.

(Konu: Teslimiyet | Ana mesaj: Son söz Allah’ındır; kulun işi tevekküldür.)

(Sure, kulluk ve güven çağrısıyla tamamlanır.)